पंतप्रधान कार्यालयाचे ‘सेवातीर्थ’ असे नामकरण; मोदी सरकारच्या या निर्णयामागे दडलाय खास उद्देश
केंद्र सरकारने प्रधानमंत्री कार्यालयाचे (PMO) नाव बदलून आता ‘सेवातीर्थ’ (Sevatirth) असे केले आहे. या बदलासह पंतप्रधान कार्यालय लवकरच एका नवीन, अत्याधुनिक संकुलात स्थलांतरित होणार आहे. हे नवीन कॉम्प्लेक्स ‘एक्झिक्युटिव्ह एन्क्लेव्ह-१’ (Executive Enclave-1) मध्ये उभारण्यात आले आहे, जे वायु भवनच्या जवळ आहे,. या महत्त्वपूर्ण बदलामुळे सरकारी कामकाजात अधिक वेग येईल, आणि भारत सरकारच्या कार्यपद्धतीत एक नवीन अध्याय सुरू होईल, अशी अपेक्षा आहे.
सेवातीर्थ संकुलाची रचना:
अनेक दशकांनंतर, पंतप्रधान कार्यालय आता साउथ ब्लॉक (South Block) येथील जुने ठिकाण सोडत आहे. नवीन ‘सेवातीर्थ’ कॉम्प्लेक्समध्ये तीन आधुनिक इमारतींचा समावेश आहे.
- ‘सेवातीर्थ-१’: ही इमारत पंतप्रधान कार्यालयाचे (PMO) नवीन ठिकाण असेल.
- ‘सेवातीर्थ-२’: या इमारतीत कॅबिनेट सचिवालय (Cabinet Secretariat) असेल, जिथे सरकारचे महत्त्वाचे निर्णय घेतले जातात.
- ‘सेवातीर्थ-३’: येथे राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार (NSA) यांचे कार्यालय असेल, जे देशाच्या सुरक्षाविषयक बाबी पाहतात.
हे महत्त्वाचे कार्यालय एकाच छताखाली एकत्र आल्यामुळे उच्च स्तरावरील समन्वय साधणे सुलभ होईल, अशी अपेक्षा आहे. या स्थलांतराची प्रक्रिया प्रत्यक्षात सुरू झाली असून, १४ ऑक्टोबर रोजी कॅबिनेट सचिव टीव्ही सोमनाथन यांनी ‘सेवातीर्थ-२’ मध्ये चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ आणि तिन्ही सेनाप्रमुखांसोबत एक महत्त्वाची बैठक घेतली होती.
नामांतरामागील विचारसरणी:
पंतप्रधान कार्यालयाला ‘सेवातीर्थ’ हे नाव देण्यामागे एक विशिष्ट उद्देश आहे. हे नाव जनसेवेप्रती असलेल्या समर्पणाला अधोरेखित करते आणि ‘सेवा’ (Service) या भावनेला प्रोत्साहन देण्यासाठी डिझाइन केले गेले आहे. या ठिकाणी देशाचे राष्ट्रीय प्राधान्यक्रम निश्चित केले जातील.
हा बदल केवळ प्रशासकीय नसून सांस्कृतिक आहे. सरकारच्या मते, हा बदल शासन करण्याच्या विचारसरणीतील बदलाचे प्रतीक आहे आणि केवळ प्रतिमा निर्मिती नाही. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली, सार्वजनिक पदांची भावना पुनर्परिभाषित करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. जुन्या सत्ता आणि नियंत्रणाच्या संकेतांना दूर करून, सेवा, कर्तव्य (Duty) आणि जबाबदारी (Responsibility) या मूल्यांना केंद्रस्थानी आणले जात आहे,.
यापूर्वीही, सार्वजनिक संस्थांच्या नावांमध्ये असे बदल करण्यात आले आहेत:
- २०१६ मध्ये, पंतप्रधानांच्या निवासस्थानाचे नाव ‘७, रेस कोर्स रोड’ वरून ‘७, लोक कल्याण मार्ग’ असे बदलण्यात आले होते.
- २०२२ मध्ये, राजपथचे नाव बदलून ‘कर्तव्य पथ’ असे करण्यात आले होते.
‘सेवातीर्थ’ हे नाव भारताच्या सार्वजनिक संस्थांमध्ये एक शांत परंतु खोलवर परिणाम करणारा बदल घडवत आहे.
