मुंबई महापालिकेने दादर येथील कबूतरखाना बंद करण्याच्या निर्णयामुळे जैन धर्मीय समुदायामध्ये तीव्र संतापाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. जैन धर्माच्या प्रमुख तत्त्वांपैकी एक असलेल्या जीवदयेच्या सिद्धांतासाठी जैन मुनी निलेशचंद्र विजय यांनी कठोर आंदोलन करण्याचा इशारा दिला आहे. प्रशासनाच्या या निर्णयाला थेट आव्हान देत मुनींनी आमरण उपोषण सुरू केले होते.
कबूतरखाना पुन्हा सुरू करण्याची मागणी
मुंबई उच्च न्यायालयाच्या आदेशानंतर दादर कबूतरखाना बंद करण्यात आला आहे. जैन मुनी निलेशचंद्र विजय यांची प्रमुख मागणी आहे की हा कबूतरखाना तात्काळ पुन्हा सुरू करावा. हा कबूतरखाना शंभर वर्षांहून अधिक जुना आहे आणि तो जैन समाजासाठी जीवदयेचे प्रतीक मानला जातो. कबुतरांना दाणा-पाणी देण्याची सोय या ठिकाणी उपलब्ध होती.
मुंबई महापालिकेने कबूतरखान्यासाठी चार पर्यायी जागा सुचवल्या होत्या, पण मुनींना त्या मान्य नाहीत. कबुतरे ४ ते ७ किलोमीटर दूर उडून जाऊ शकणार नाहीत, असे मत जैन मुनी निलेशचंद्र विजय यांनी व्यक्त केले आहे.
आमरण उपोषण आणि प्रशासनाचे आश्वासन
या महत्त्वपूर्ण मागणीसाठी जैन मुनी निलेशचंद्र विजय यांनी आझाद मैदानात आमरण उपोषण सुरू केले. “जोपर्यंत जीव आहे तोपर्यंत आम्ही जीवदयेसाठी लढू,” असा स्पष्ट इशारा त्यांनी दिला होता.
राज्याचे मंत्री मंगलप्रभात लोढा आणि विधानसभा अध्यक्ष राहुल नार्वेकर यांनी या प्रकरणात मध्यस्थी केली. त्यानंतर, सरकारने पंधरा दिवसांच्या मुदतीत यावर तोडगा काढण्याचे आश्वासन दिले. सरकारच्या आश्वासनानंतर मुनींनी तात्पुरत्या स्वरूपात आपले उपोषण मागे घेतले. मात्र, जर सरकारने दिलेले आश्वासन पूर्ण झाले नाही, तर आंदोलन पुन्हा सुरू करण्याचा इशारा त्यांनी दिला आहे.
इतर मागण्या आणि वादग्रस्त वक्तव्ये
या आंदोलनादरम्यान मुनी निलेशचंद्र विजय यांनी काही कठोर भूमिका मांडल्या.
- ते म्हणाले की ते कोणत्याही राजकीय पक्षाचे समर्थक नसून, केवळ जीवदयेसाठी हे सर्व करत आहेत.
- “मुंबई महापालिकेवर तोच राज्य करेल जो भुतदया दाखवेल,” असे मत त्यांनी व्यक्त केले.
- त्यांनी स्वतःला ‘कट्टर सनातनी जैन मुनी’ म्हणून संबोधले आणि आम्हाला हिंदूराष्ट्र बनवायचे आहे असे विधान केले.
- पंधरा दिवसांचा ‘अल्टिमेटम’ देऊनही सरकारने अद्याप काहीही केलेले नाही, याचा अर्थ त्यांच्यात जीवदया नाही, असेही त्यांनी म्हटले.
कबूतरखाना उघडण्यासोबतच त्यांनी आणखी एक मोठी मागणी केली आहे. त्यांनी गोरक्षक बोर्डाप्रमाणेच जैन प्रार्थनास्थळे आणि कबूतरखान्यांच्या संरक्षणासाठी स्वतंत्र बोर्ड स्थापन करण्याची मागणी केली आहे. सुरुवातीला त्यांनी, “गरज पडली तर धर्मासाठी शस्त्रं पण उचलू” असा थेट इशारा दिला होता, ज्यामुळे वाद निर्माण झाला होता. मात्र, नंतर त्यांनी आपण शांततामय सत्याग्रह करणार असल्याचे स्पष्ट केले.
सध्या जैन मुनींनी कुलाबा येथून ‘जीवदया अभियान’ सुरू केले आहे. या अभियानातून जैन समुदायातील लोकांना एकत्रित करण्याचे काम सुरू आहे. त्यांची योजना आहे की, गोरक्षकांच्या धर्तीवर आता प्रत्येक वॉर्डात ‘कबूतर रक्षक’ तयार केले जावेत. या कामात बजरंग दल आणि विश्व हिंदू परिषदेचे कार्यकर्ते कबूतर आणून मदत करत आहेत, असे मुनींनी नमूद केले.
यावेळी त्यांनी जैन समाजाची भूमिका स्पष्ट करताना म्हटले की, आमची तुलना मुस्लिमांशी नको, कारण ते ‘लव्ह जिहाद’ आणि ‘लँड जिहाद’ करतात, तर आम्ही फक्त देशाच्या विकासासाठी काम करतो. जैन समाज नेहमी देशासोबत राहिला आहे, पण आम्ही जीवदयेच्या तत्त्वावर कोणतीही तडजोड (कॉम्प्रोमाईज़) करणार नाही.
