इंडिगो एअरलाइनचा इतिहास: दोन मित्रांनी सुरू केलेला प्रवासाचा वारसा
इंडिगो या विमान कंपनीला सध्या अंतर्गत गोंधळ आणि काही गंभीर आरोपांमुळे अडचणींचा सामना करावा लागत आहे, ज्यामुळे गेल्या पाच दिवसांपासून त्यांची काही उड्डाणे रद्द होत आहेत आणि प्रवाशांना मोठा फटका बसत आहे,. एका वैमानिकाने लिहिलेल्या खुल्या पत्रात कंपनीच्या कामकाजाबद्दल गंभीर प्रश्न उपस्थित करण्यात आले आहेत. या पार्श्वभूमीवर, प्रगतीचे पंख पसरणाऱ्या या एअरलाइन कंपनीचा इतिहास जाणून घेणे महत्त्वाचे ठरते,. इंडिगोचा हा यशस्वी प्रवास केवळ १९-२० वर्षांपूर्वी सुरू झाला आहे,.
कंपनीची स्थापना आणि उद्दिष्ट
इंडिगो कंपनीची सुरुवात २००५ साली राहुल भाटिया आणि राकेश गंगवाल या दोन जवळच्या मित्रांनी मिळून केली. या दोघांनी भागीदारीत ही कंपनी सुरू केली, ज्यावेळी भारताच्या विमान वाहतूक क्षेत्रात जेट एअरवेज, एअर इंडिया यांसारख्या मोठ्या कंपन्यांचे वर्चस्व होते, तर विजय माल्याची किंगफिशर एअरलाइन ‘फाईव्ह स्टार’ सेवा देत होती. एवढी प्रचंड स्पर्धा असतानाही, इंडिगोने केवळ एका विमानाने (a single aircraft) आपला कारभार सुरू केला.
‘इंडिया ऑन द गो’ आणि ‘लो कॉस्ट मॉडेल’
इंडिगो या नावातच कंपनीची प्राथमिकता दडलेली आहे. राकेश आणि राहुल यांनी हे नाव निवडले, कारण ‘इंडिगो’ हे नाव ‘India On The Go’ या संकल्पनेवरून घेण्यात आले आहे. लोकांना कमीत कमी वेळेत उत्तम सेवा देणे हे या नावामागील मुख्य उद्दिष्ट होते.
इंडिगोने स्वस्त विमानप्रवासाचा विश्वास ग्राहकांमध्ये निर्माण केला. त्यांनी ‘लो कॉस्ट मॉडेल’ (किफायतशीर दर) या तत्त्वावर आपली सेवा चालवली, ज्यामुळे मध्यमवर्गीयांसाठी परवडणारा विमान प्रवास शक्य झाला आणि कंपनी मध्यमवर्गीयांच्या मनात घर करण्यात यशस्वी ठरली.
यशाच्या विस्ताराचे प्रमुख टप्पे
जगात विमान निर्मितीमध्ये बोइंगचा दबदबा असताना, इंडिगोने आपल्या विस्तारासाठी मोठी आणि धाडसी पाऊले उचलली. त्यांनी एकाच वेळी १०० एअरबस प्रकारातील विमाने विकत घेण्याचा निर्णय घेतला. भारतीय बाजारपेठेसाठी ही एअरबससाठी सुवर्णसंधी ठरली. राहुल आणि राकेश यांनी एअरबस ३२० विमाने अर्ध्या किमतीत विकत घेतली आणि नंतर ती चांगला नफा मिळवून विकली, ज्यामुळे कंपनीला २०० कोटी रुपयांचा फायदा झाला. या पैशांचा वापर काही विमाने भाड्याने (लीजवर) घेण्यासाठी करण्यात आला, आणि इंडिगोने मोठ्या शहरांमध्ये आपले जाळे पसरवले.
इंडिगोच्या प्रवासातील महत्त्वाचे टप्पे खालीलप्रमाणे आहेत:
- २०११: १८० एअर A 320 विमानांची मोठी ऑर्डर दिली गेली.
- २०१२: कंपनीने ५ कोटी (५० दशलक्ष) प्रवाशांना सेवा देण्याचा लौकिक मिळवून सर्वात मोठी कंपनी बनली.
- २०२०: कोव्हिडच्या काळात त्यांनी कार्गो सेवा देखील सुरू केली.
- २०२३: एका वर्षात १० कोटी (१०० दशलक्ष) प्रवाशांना सेवा देण्याचा नवा विक्रम नोंदवला.
- २०२३: हवाई क्षेत्रात पहिल्यांदाच एखाद्या कंपनीने इतकी मोठी ऑर्डर दिली, ती म्हणजे ५०० नव्या विमानांची ऑर्डर इंडिगोने दिली.
‘किंग ऑफ एअरलाइन्स’ बिरुद
या प्रचंड यशामुळे इंडिगोला ‘किंग ऑफ एअरलाइन्स’ म्हणून ओळखले जाऊ लागले. ऑगस्ट २०२५ पर्यंत (स्रोत माहितीनुसार), इंडिगोचा देशांतर्गत विमान क्षेत्रातला वाटा ६४ टक्क्यांपर्यंत पोहोचला. यामुळे इंडिगो ही भारतातील सर्वात मोठी एअरलाइन कंपनी आणि आशिया खंडातील दुसऱ्या क्रमांकाची विमान कंपनी बनली. रोज प्रवास करणाऱ्या हजारो लोकांची इंडिगो ही पहिली निवड असते.
एका दृष्टिक्षेपात: इंडिगोचा इतिहास एका अशा प्रवासासारखा आहे, जिथे धैर्य आणि योग्य धोरण (Strategic Planning) महत्त्वाचे ठरले. बाजारात अनेक मोठे खेळाडू असतानाही, त्यांनी स्वस्त दरातील सेवा (Low Cost Model) या एका साध्या तत्त्वज्ञानावर भर दिला. जसे एखादे लहान रोपटे योग्य वेळी, योग्य पद्धतीने खतपाणी मिळाल्यावर विशाल वटवृक्ष बनते, त्याचप्रमाणे इंडिगोने योग्य वेळी मोठे विमानांचे करार करून आणि मध्यमवर्गाला लक्ष्य करून आपले साम्राज्य विस्तारले आणि यशाच्या शिखरावर पोहोचले.
