दुधारू पशु (दूध देणारे जनावर) खरेदी करताना त्यांचे दात नक्की तपासा, यामुळे कधीही फसवणूक होणार नाही

दुधारू पशु (दूध देणारे जनावर) खरेदी करताना त्यांचे दात नक्की तपासा, यामुळे कधीही फसवणूक होणार नाही.

दात तपासणे का महत्त्वाचे आहे?

दुधारू जनावरे खरेदी करणे सोपे नसते; कारण अनेकदा चुकीचे जनावर आल्यास शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान होते. योग्य जनावर ओळखण्यासाठी काही पद्धती आहेत, ज्या अनुभवी शेतकऱ्यांनी सांगितल्या आहेत. पशुवैद्यकीय अधिकारी डॉ. विपुलभाई भंडारी यांच्या मते, शेतकरी बांधवांनी गाय-म्हैस खरेदी करताना त्यांचे दात तपासणे अत्यंत आवश्यक आहे, जेणेकरून जनावराचे वय आणि आरोग्य कळू शकेल,.

‘चार दात’ असलेले जनावर का पसंत करतात?

अनुभवी शेतकरी सहसा चार दात असलेले जनावर (गाय किंवा म्हैस) खरेदी करणे पसंत करतात. याचे कारण असे की, हे जनावराच्या वयाचे एक उत्तम सूचक आहे.

1. योग्य वय: चार दात म्हणजे जनावर अंदाजे तीन ते साडेतीन वर्षांचे आहे. या वयात जनावर जास्त लहानही नसते आणि खूप म्हातारेही नसते.
2. उत्तम स्थिती: या वयात जनावर दूध देण्यासाठी आणि पिल्लांना जन्म देण्यासाठी उत्तम कार्यरत अवस्थेत असते.
3. निरोगीपणा: चार दात असणे हे जनावर तरुण आणि निरोगी असल्याची निशाणी असते. या वयात त्यांचे दात झिजण्याची वेळ आलेली नसते, ज्यामुळे त्यांच्या सशक्त वयाचा अंदाज येतो.

पशुपालनाचा व्यवसाय वाढत असल्याने, जनावर खरेदी करताना जर त्याचे वय पाहून खरेदी केले, तर जास्त दूध मिळून पशुपालकांना लाखो रुपये कमावण्यात अधिक फायदा होतो.

दातांवरून जनावराचे वय कसे ठरवावे?

पशुवैद्यकीय अधिकारी डॉ. विपुलभाई भंडारी यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, जनावरांचे वय त्यांच्या दातांची संख्या मोजून निश्चित केले जाते.

• दातांचे प्रकार: जनावरांना दोन प्रकारचे दात असतात—दुधाचे दात आणि कायमचे दात.
• जन्म आणि पहिली वाढ: जनावराच्या जन्मावेळी तोंडात मध्यभागी दोन दुधाचे दात असतात, जे सुमारे एक महिना राहतात.
• एक महिन्यानंतर: जनावराला चार दुधाचे दात येतात.
• दोन वर्षांचे झाल्यावर: मध्यभागी दोन कायमचे दात येतात.
• साडेतीन वर्षांचे झाल्यावर: मध्यभागी दोन कायमचे दात आणि त्यांच्या बाजूचे दोन दात मिळून एकूण चार कायमचे दात येतात.
• साडेचार वर्षांचे झाल्यावर: तीन जोड्या (सहा) कायमचे दात येतात.
• पाच ते साडेपाच वर्षांचे झाल्यावर: चार जोड्या म्हणजे एकूण आठ कायमचे दात येतात.

दात कधी झिजतात?

• सहा वर्षांनंतर: सहा वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाचे झाल्यावर जनावराचे मधले दोन दात झिजायला लागतात.
• आठ वर्षांचे झाल्यावर: आठ वर्षांचे झाल्यावर जनावराचे हे आठही दात पूर्णपणे झिजतात.

डॉ. विपुलभाई भंडारी सांगतात की, खरेदी करताना जर योग्य तपासणी केली नाही, तर जास्त वयाचे जनावर खरेदी केले जाऊ शकते, ज्यामुळे पशुपालकाचे नुकसान होते. म्हणून दात मोजून योग्य वयाचे जनावर खरेदी करणे महत्त्वाचे आहे.