पॉलीहाऊसमध्ये भाजीपाला पिकवून शेतकरी होणार मालामाल, सरकार 65% खर्च उचलणार
भारत सरकार शेतीचा विकास आणि विस्तार करण्यासाठी शेतकऱ्यांना नवीन तंत्रज्ञान उपलब्ध करून देत आहे. ‘संरक्षित लागवड’ (Protected Cultivation) हे याच तंत्रांपैकी एक आहे. या तंत्रामुळे शेतकरी चांगला नफा मिळवण्यासाठी कोणत्याही हंगामातील पिके घेऊ शकतात. संरक्षित लागवडीमध्ये, विविध भाज्या, फळे आणि फुले पॉलीहाऊस किंवा ग्रीन हाऊससारख्या संरक्षित जागेत लावली जातात.
पॉलीहाऊस काय आहे? पॉलीहाऊस म्हणजे लोखंड आणि प्लॅस्टिकच्या थरांनी बनवलेली एक सुरक्षित रचना असते. ही रचना पिकांचे कीटक (कीड), रोग आणि खराब हवामानापासून संरक्षण करते. पॉलीहाऊसची लोखंडी रचना साधारणपणे 8 ते 10 वर्षे वापरता येते. मात्र, प्लॅस्टिकचा थर कालांतराने खराब होतो आणि तो दर एक किंवा दोन वर्षांनी बदलावा लागतो. तरीही, हा खर्च मिळालेल्या उत्पन्नातून भरून निघतो.
शेतकऱ्यांसाठी फायदे पॉलीहाऊसमध्ये शेती केल्याने शेतकऱ्यांचे खूप फायदे होतात:
- उत्पन्न आणि जागेचा वापर: ज्या शेतकऱ्यांकडे लागवडीसाठी कमी जमीन आहे, ते आधुनिक शेती करून चांगला नफा कमवू शकतात. यामुळे मोकळ्या जागेचा चांगला उपयोग होतो.
- स्थलांतर थांबेल: चांगल्या उत्पन्नामुळे शहरांकडे कामासाठी जाणारे शेतकऱ्यांचे स्थलांतर (माइग्रेशन) थांबण्यास मदत होऊ शकते.
- पिकांची निवड: या रचनेत शेतकरी देशी-विदेशी तसेच हंगामी आणि बिगर-हंगामी पिके खूप कमी खर्चात घेऊ शकतात.
- पाण्याची बचत: पॉलीहाऊसमध्ये ठिबक सिंचन पद्धतीचा वापर केला जातो, ज्यामुळे पाण्याची मोठ्या प्रमाणात बचत होते.
- कीटक आणि रोगांपासून संरक्षण: ही एक बंद रचना असल्यामुळे कीटकांचा प्रवेश कमी असतो, परिणामी कीटकनाशकांचा वापर कमी होतो आणि खर्च वाचतो. यात रोगांचा प्रादुर्भावही कमी असतो.
- हवामानापासून सुरक्षा: अवकाळी पाऊस, गारपीट, दुष्काळ, जोरदार वारा किंवा वादळ यांसारख्या हवामानाचा पिकांवर परिणाम होत नाही आणि पीक सुरक्षित राहते.
- खतांची बचत: या शेतीत रासायनिक खतांची गरज नसते, फक्त शेणखत किंवा गांडूळ खत वापरून चांगले उत्पादन घेता येते. यामुळे मानवी श्रम आणि पैशाचीही बचत होते.
पॉलीहाऊस कसे वापरावे पॉलीहाऊस हे शेतीचे खूप प्रभावी आणि सोपे तंत्र आहे.
- लागवडीसाठी कृषी विभागाचे तज्ज्ञ आणि अधिकारी शेतकऱ्यांना मदत करतात.
- हे पॉलीहाऊस जमिनीपासून थोडे उंच बांधले जातात, जेणेकरून संरचनेत पाणी साचू नये आणि कीड व रोगांचा धोका कमी व्हावा.
- कृषी तज्ज्ञांच्या मते, सकाळी काही वेळ पॉलीहाऊसचे पडदे उघडावेत, जेणेकरून पिकाला नैसर्गिक स्पर्श मिळेल.
- पॉलीहाऊसची रचना बाजारपेठेच्या जवळच्या भागात आणि जिथे वाहतुकीची सोय आहे तिथे बसवावी.
- फक्त त्या भाज्या, फळे किंवा फुले पिकवावी, ज्यांना जवळच्या बाजारपेठेत जास्त मागणी आहे. यामुळे चांगला नफा मिळतो.
किती खर्च आणि अनुदान मिळेल? पॉलीहाऊस शेतीच्या खर्चाला प्रोत्साहन देण्यासाठी केंद्र आणि राज्य सरकारे अनुदानाची (सबसिडीची) तरतूद करतात.
- भारत सरकार या खर्चाच्या 65% पर्यंत आर्थिक अनुदान देण्यास तयार आहे.
- पॉलीहाऊस शेतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी भारत सरकारने ‘राष्ट्रीय फलोत्पादन अभियान योजना’ (National Horticulture Mission Scheme) लागू केली आहे.
- या योजनेंतर्गत, शासनाकडून शेतकऱ्यांसाठी आवश्यक प्रशिक्षणाचीही सोय करण्यात आली आहे.
- इच्छुक शेतकरी अधिक माहितीसाठी त्यांच्या जवळचे कृषी विज्ञान केंद्र (KVK), कृषी अधिकारी किंवा मान्यताप्राप्त कृषी विद्यापीठाशी संपर्क साधू शकतात.
