नमस्कार! आज आपण हेल्दी नातेसंबंध (healthy relationship) टिकवून ठेवण्यासाठी काही खास गोष्टींबद्दल बोलणार आहोत. अनेकदा जोडप्यांच्या (couples) आयुष्यात छोट्या-छोट्या गोष्टी खूप मोठ्या समस्या बनतात आणि काही गोष्टींकडे दुर्लक्ष केल्यामुळे त्यांचे नाते खूप ‘टॉक्सिक’ (विषारी) होते. आपण ज्या व्यक्तीसोबत संपूर्ण आयुष्य घालवणार आहोत, त्याच्यासोबत प्रेमळ नाते का ठेवू नये,?
सुरुवातीला कोणीही आपले नाते बिघडवण्याचा विचार करत नाही. पण छोट्या-छोट्या चुका सतत होत राहतात आणि नंतर सवयी बिघडतात, ज्यामुळे आयुष्यात संघर्ष आणि कलह (conflict) येतो. या संघर्षांमुळे कधीकधी घटस्फोटाची वेळ येते, जोडीदाराला नैराश्य (depression) येते, आणि मुले व कुटुंबियांना देखील त्रास होतो.
आपल्या नात्याची काळजी घेण्यासाठी खालील महत्त्वाच्या ८ गोष्टींचा विचार करा:
१. धमकावणे आणि घाबरवणे थांबवा तुमचा जोडीदार तुमचा बॉस नाही की त्याला तुम्ही घाबरवून किंवा दम देऊन ठेवाल. लग्नापूर्वी प्रत्येकाची स्वतःची एक मानसिकता (mindset), विश्वास आणि अनुभव असतात, ज्यामुळे ते त्यांचे आयुष्य त्यांच्या पद्धतीने जगू इच्छितात. मतभेद होणे स्वाभाविक आहे. पण छोट्या-छोट्या गोष्टींवर रुसणे, तोंड फुगवणे, जेवण न करण्याची धमकी देणे, ओरडणे-चिडणे, किंवा घर सोडून जाण्याची धमकी देणे हे टाळा. हे खूप त्रासदायक व्यवहार आहेत. मनमुटाव प्रत्येक नात्यात होतात, पण तो सोडवण्याऐवजी जर तुम्ही धमकावण्यावर लक्ष केंद्रित केले, तर समस्या कधीही सुटणार नाही,. जेव्हा नात्यात समस्या येतात, तेव्हा त्यावर चर्चा करा आणि सोडवण्याचा प्रयत्न करा. जर तुम्ही समस्या सोडवू शकत नसाल, तर रिलेशनशिप काउंसलर किंवा सायकॉलॉजिस्टची मदत घ्या. धमक्यांमुळे जोडीदाराच्या मनात भीती निर्माण होते, ज्यामुळे ते स्वतःला व्यक्त करू शकत नाहीत आणि आतून घुसमटल्यासारखे वाटते,.
२. आदर आणि सन्मान द्या प्रत्येक व्यक्तीला नात्यात आदर हवा असतो. तुम्ही तुमच्या जोडीदाराच्या व्यक्तिमत्त्वाचा (individuality), मतांचा आणि छोट्या-मोठ्या इच्छांचा आदर केला पाहिजे. तुम्ही प्रत्येक इच्छा पूर्ण करू शकत नाही, पण प्रेमाने समजावून नक्की सांगू शकता. जेव्हा तुम्ही कोणासोबत असता, तेव्हा तुमच्या जोडीदाराची इतरांशी ओळख करून द्या, ज्यामुळे त्यांना सन्मानित झाल्यासारखे वाटेल. कुटुंबात किंवा सार्वजनिक ठिकाणी जर तुमच्या जोडीदाराच्या आदराचा प्रश्न आला, तर तुम्ही त्यांच्या बाजूने उभे राहिले पाहिजे. जर तुमच्या जोडीदाराकडून एखादी चूक झाली असेल, तरीही त्यांची जागीच, लोकांसमोर निंदा (insult) करू नका. लोकांसमोर अपमान केल्यास, त्यांच्या मनात खोल जखमा राहतील आणि तुमचे नाते खराब होईल. त्यांना आदराने, एकांतात घेऊन त्यांची चूक समजावा. आदराने बोलल्याने त्यांची आत्म-प्रतिष्ठा (self-esteem) वाढते.
३. विश्वास आणि आधार (सपोर्ट) जर तुमचा जोडीदार कामासाठी बाहेर जात असेल किंवा घरी उशीर होत असेल, तर त्यांच्यावर शंका घेऊ नका,. जर वास्तव्यात एखादी गंभीर गोष्ट समोर आली, तर नक्कीच योग्य पाऊल उचला. पण उगाच शंकेच्या नजरेने पाहिल्याने नाते बिघडते. आपल्या जोडीदाराच्या कृतींवर आणि सूचनांवर विश्वास ठेवा. जेव्हा कुटुंबात किंवा कामाच्या ठिकाणी जबाबदाऱ्या वाढतात, तेव्हा जोडीदाराला आधाराची गरज असते. अशा वेळी जर तुम्ही त्यांना मदत केली नाही, तर त्यांना खूप एकटेपणा आणि दुर्लक्षित (unloved) वाटू शकते. सपोर्ट करताना ‘तुम्ही मला सपोर्ट कराल, तरच मी तुम्हाला करेन’ अशी सौदेबाजी (bargaining) करू नका,. आधी तुम्ही स्वतःहून आधार द्या, कारण तुम्ही जे द्याल, तेच तुमच्याकडे परत येते.
४. प्रामाणिकपणा (Honesty) नात्यात प्रामाणिकपणा ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. कोणीही तुमच्या मागे प्रत्येक वेळी असणार नाही, त्यामुळे ही तुमच्या स्वतःच्या अंतरात्म्याची गोष्ट आहे. तुमच्याकडून एखादी चूक झाली तर ती स्वीकारल्यास, तुम्ही तुमच्या जोडीदाराचे मन जिंकू शकता. प्रामाणिकपणामुळे नाते खूप जवळचे आणि मजबूत राहते. पुरुष असो वा स्त्री, प्रत्येक व्यक्तीला आपल्या जोडीदारामध्ये प्रामाणिकपणा ही गुणवत्ता अपेक्षित असते. काही गोष्टींमध्ये प्रामाणिक असणे आणि काही गोष्टींमध्ये ‘हे तर चालतेच’ असा दृष्टिकोन नात्यासाठी योग्य नाही.
५. जबाबदार पालकत्व (Responsible Parenting) देवाने नियम बनवला आहे की मुलांना आई आणि वडील दोघांचे प्रेम मिळावे. त्यामुळे मुलांचे संगोपन करण्याची जबाबदारी दोघांनी मिळून निभवावी लागते. ही फक्त स्त्रीची जबाबदारी नाही. जेव्हा मुलांची संपूर्ण जबाबदारी फक्त एकाच जोडीदारावर येते, किंवा त्यांना ‘तुमच्यामुळे मुले बिघडली’ असे बोलून दोष दिला जातो, तेव्हा नाते खूप खराब होते. मुलांचे व्यक्तिमत्व तुमच्या दोघांच्या संयोगाने बनलेले आहे, त्यामुळे दोन्ही पालकांनी सक्रिय राहून जबाबदार पालक बनावे,.
६. जबाबदाऱ्या वाटून घ्या घरातील कामे, वेळेचे काम किंवा नातेवाईकांशी संबंधित सर्व जबाबदाऱ्या स्पष्टपणे वाटून घ्या. जेव्हा तुम्ही जबाबदाऱ्या समानतेने (equality) वाटून घेता, तेव्हा प्रत्येकजण आपले काम प्रामाणिकपणे करतो आणि नातेसंबंध चांगले राहतात. जर तुम्ही कामात व्यस्त असाल आणि तुमची जबाबदारी पूर्ण करू शकणार नसाल, तर आपल्या जोडीदाराशी वेळेत बोला आणि नम्रपणे मदत मागा. आभार व्यक्त करून मदत मागितल्यास, ते सहजपणे मदत करतील, ज्यामुळे नाते अधिक मजबूत होते.
७. आर्थिक भागीदारी (Economic Partnership) आजकाल अनेक जोडपी (couples) ‘वर्किंग’ (नोकरी करणारे) असतात, त्यामुळे त्यांची आर्थिक भागीदारी (economic partnership) चांगली असली पाहिजे. जर दोघेही कमावत असतील, तर कुटुंबाच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी आणि बचत करण्यासाठी दोघांनीही आर्थिक योगदान दिले पाहिजे. गृहिणी (Housewives) म्हणून काम करणे खूप कठीण आहे आणि त्यांचे मूल्य (value) खूप मोठे आहे. गृहिणीसुद्धा आपल्या बचत आणि व्यवस्थापन कौशल्याने (management skills) आर्थिक योगदान देऊ शकतात, जे कौतुकास्पद आहे.
८. निष्पक्षता (Fairness) आणि लवचिकता (Flexibility) ठेवा तुमच्यासाठी असलेले नियम तुमच्या जोडीदारासाठी देखील लागू असले पाहिजेत. जर तुम्ही ऑफिसमधून उशिरा येऊ शकता, तर तुमचा जोडीदारही येऊ शकतो. नात्यात दुटप्पीपणा (double standards) नसावा. निष्पक्षता नात्याला मजबूत करते. मात्र, ही निष्पक्षता इतकी कठोर नसावी की तुम्ही प्रत्येक गोष्टीची तपशीलवार मागणी कराल. जर थोडीशी लवचिकता (flexibility) नसेल किंवा जोडीदाराने तुम्हाला सरप्राईज दिले नाही कारण तुम्हाला प्रत्येक गोष्ट स्पष्टपणे लगेच हवी असते, तर यामुळे नात्यात दुरावा निर्माण होतो. त्यामुळे निष्पक्षता आयुष्यात संतुलित (balanced) ठेवा.
तुमचा जोडीदार जीवनात सर्वात चांगला सोबती आहे. त्यामुळे प्रेमाने, आदराने आणि काळजीने आपल्या नात्याचे पोषण क
